Poradnik dla rodziców

 luty – marzec 2019

 Rodzicom ku uwadze

 

Kilka słów o komunikacji…

  „Nic tak nie obnaża braków rodziców, jak proces wychowania dzieci.
W sytuacji, gdy te braki się ujawniają, mądrzy rodzice dołączają -jako uczniowie- do swoich dzieci, by wraz z nimi zdobywać nowe doświadczenia.”

 

Virginia Satir- „Rodzina. Tu powstaje człowiek”

 Virginia Satir (1916-1988) amerykańska psychoterapeutka zajmująca się terapią rodzin, pracownik socjalny, autorka wielu publikacji z zakresu psychoterapii pisze, że „komunikacja jest najpotężniejszym czynnikiem determinującym rodzaj relacji z innymi ludźmi i własny rozwój.” 1  Wpływa też na kształtowanie naszego poczucia własnej wartości, na nasz system wartości, na oczekiwania, postawy, opinie- na nasze życie. W systemach otwartych i zamkniętych działają przekonania mające dużą moc oddziaływania, gdyż pokazują, jak na przykład rodzina, czy też inna grupa postrzega rzeczywistość.

Na tej podstawie  grupa tworzy własny zestaw reguł i zasad. W systemach otwartych najważniejsze jest poczucie własnej wartości jednostki, a zmiany są traktowane jak normalne zjawisko. Komunikacja i reguły w takim systemie są ze sobą ściśle powiązane. Komunikacja jest spójna, wyraźna, bezpośrednia, sprzyjająca rozwojowi. W procesie wzajemnego porozumiewania się osoby ustalają najpierw hierarchię wzajemnych ustosunkowań. „Zgodnie z aksjomatem teorii komunikacji sformułowanym przez Paula Watzlawicka, Beavina oraz Jacksona (1967) każdy akt komunikacji międzyludzkiej jest nie tylko wymianą komunikacji informacji na jakiś temat, lecz równocześnie świadczy o relacji między partnerami. Ten drugi aspekt komunikacji  należy do wyższego typu logicznego* i jest formą  metakomunikacji.”2 Jeśli zależy nam, dorosłym, rodzicom na skutecznej komunikacji z naszymi dziećmi, nauczycieli z uczniami, uwagę kierujemy na odpowiedzi na pytania, nawet oczywiste : Kto w relacji góruje? Czy ma rację? Czy może uczestnicy relacji są sobie równi? Dopiero, kiedy dla uczestników komunikacji stanie się jasne, czy jest to typ relacji komplementarnej (np. nauczyciel- uczeń), czy symetrycznej (np. jak między dwoma partnerami, naukowcami o podobnym stopniu naukowym i podobnych zasobach wiedzy i kompetencji) można kontynuować rozmowę i relację w sposób otwarty, konstruktywny i skupiać się na stronie merytorycznej, na rozwiązywaniu problemów. Virginia Satir wymienia cztery wzorce porozumiewania się charakteryzujące się rozbieżnością między przekazem werbalnym  i niewerbalnym. Zwykle w ten sposób ludzie porozumiewają się, gdy są w stresie i czują się zagrożenie odrzuceniem, wykluczeniem i chcą to ukryć. Zwykle też nie zdają sobie sprawy z niszczącego wpływu na relacje tego rodzaju przekazów. Te cztery wzorce Satir następująco nazywa: pacyfista, oskarżyciel, komputer, mętlik. Pacyfiści – „Próbują załagodzić całą sytuację tak, aby druga osoba nie wpadła we wściekłość.”3 Oskarżyciele – „Wysuwają oskarżenia, aby druga osoba uznała ich siłę (jeżeli odejdzie, będzie to jej własna wina, a nie osoby  obwiniającej).”4 Komputer- To osoby, które „Są superracjonalne, ukrywające swoje poczucie własnej wartości za wielkimi słowami i intelektualizowaniem, tak, aby druga osoba potraktowała groźbę jako niegroźną.”5 Mętliki- „Są chaotyczne- ignorują zagrożenie, zachowując się tak, jakby w ogóle ono nie istniało (jeżeli takie zachowanie jest kontynuowane wystarczająco długo, możliwe, że zagrożenie rzeczywiście znika).”6  W procesie komunikowania się nasze ciała zawsze reagują we właściwy, adekwatny sposób informując o tym, czy poczucie własnej wartości wzrasta, czy też maleje. Piąty, konstruktywny typ komunikowania się Satir nazywa sposobem dostrojonym. Sprawia on, że ludzie w relacji nie czują się zagrożeni, ich poczucie własnej wartości wzrasta, postawa ciała jest spójna, swobodna, ruchy są pełne lekkości, gracji, a komunikaty werbalne są spójne z niewerbalnymi. Dostrojony sposób przekazu pozwala rozwiązywać konflikty i zachowywać autentyczność. Daje też efekt zgodności ( kongruencji). Na przykład, gdy ktoś mówi : „Czuję do ciebie złość”- ma napięte mięśnie twarzy, przeszywający, często pełen pogardy wzrok, głos brzmi ostro, szorstko i zdecydowanie. Przekaz jest jednoznaczny i jasny, i nie wprowadza w błąd osoby, do której się odnosi. Ten sposób mówienia ukazuje prawdziwe oblicze osoby. Inną cechą dostrojonej reakcji jest jej integralność w sferze emocjonalnej, zachowania i intelektualnej. Wszyscy, którzy porozumiewają się w ten sposób sprawiają, że w ich towarzystwie czujemy się dobrze i bezpiecznie i mamy do nich zaufanie, cieszymy się otwartością, pełnią życia i możemy ze swobodą radzić sobie z rzeczywistymi problemami korzystając z kompetencji, jakie posiadamy i jakie możemy rozwijać. Ludzie bez względu na wiek czy warunki życia spragnieni są otwartości, uczciwości i zaufania. Dostrojony wzór komunikacji umożliwia zbliżenie się między jednostkami, wzajemne poznanie, konstruktywne współdziałanie, rozwiązywanie konfliktów, elastyczność, radość życia, kreatywność. Zawsze możemy uczyć się dostrojonego sposobu komunikowania się, jeśli podejmiemy taką decyzję- mamy wybór! Pamiętajmy, że dzieci od urodzenia uczą się od nas, rodziców, opiekunów. Jesteśmy dla dzieci aż tak bardzo ważni!!! Możemy zatem wciąż dawać dzieciom szansę uczenia się od nas tego, co jest przeciwieństwem odrzucenia, osamotnienia, wykluczenia, braku akceptacji, chłodu, bezduszności, braku miłości , a także niskiej samooceny.

 

Cytaty oznaczone indeksami nr 1,3,4,5,6 pochodzą z książki pt. „Rodzina. Tu powstaje człowiek.”Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2000r.

Cytat oznaczony indeksem 1 pochodzi z książki pt.” Słownik terapii rodzin.” Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 1998r. (str. 135)

 

Barbara Choroszewska

pedgog,

terapeuta rodzin